Εμφανιζόμενη ανάρτηση

Σάββατο, 9 Δεκεμβρίου 2017

ΤΟΝ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΧΟΡΟ ΤΟΝ ΕΚΑΝΕ ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΧΟΡΕΨΕΙ ΠΟΤΕ.

 Ήτανε κάπου εκεί το 1975-6.
 Ήμασταν μια παρέα νέων που ξεκινήσαμε να μαθαίνουμε τους πεταχτούς ζαγορίσιους χορούς.
Όχι μόνο που διψούσαμε να μάθουμε αλλά βιαζόμασταν και να τους προβάλουμε.
Με αυτούς θέλαμε να κάνουμε την επίδειξη της δεξιοτεχνίας μας, να τραβήξομε την προσοχή των κοριτσιών που θα «μας θαύμαζαν» καθώς μας παρακολουθούσαν ντροπαλά.
Τα βήματα τα μαθαίναμε από τους γονείς και χωριανούς που γνώριζαν καλό χορό. 
Θέλαμε όσο ποιο γρήγορα να εισαχθούμε και εμείς στην κατηγορία των καλών χορευτών που είχε το χωριό και η περιοχή μας.
Περίπου μια με δυο φορές το μήνα οργανώναμε χοροεσπερίδες της νεολαίας και το κάναμε «Του Λάμποβου» που λένε.


Σε ένα γλέντι καθώς έσερνα το χορό, έρχεται ο  ντεφιτζής και μου λέει:
-Δεν είναι χορός αυτός που κάνετε. Τι τρέχετε έτσι σαν τα μουλάρια; Στρώστε το χορό.
Εμείς νομίζαμε πως μας μισούσε και ζήλευε  που «χορεύαμε καλά» και αντί να τον ακούμε πεισμώναμε και τρέχαμε περισσότερο.
Είχαμε την εντύπωση πως όσο ποιο πολύ τρέχαμε τόσο καλύτερο χορό κάναμε και πως όλοι θα μας κοιτούσανε  και θα μας θαύμαζαν.
Θεωρούσαμε τον εαυτό μας «δεξιοτέχνες του χορού»

Μια φορά σε ένα από τα πολλά μας γλέντια που οργανώναμε, παράγγειλε χορό και ένας νεαρός που δεν είχε χορέψει ποτέ στη ζωή του.   Έβγαλε την αδερφή στην κορφή και ξεκίνησε με ένα στρωτό πωγωνίσιο.
Εμείς οι «καλοί χορευτές» παραξενευτήκαμε με τη απόφαση του και αρχίσαμε να τον ειρωνευόμαστε αναμεταξύ μας  και να γελάμε μαζί του.
Καθώς προσέχαμε τα βήματα του να του βρούμε λάθη να γελάσουμε, βλέπω τον ντεφιτζή παίζοντας το ντέφι,  να έρχεται προς την παρέα μας και να μας λέει:
-Αυτός είναι χορός. Όχι ο δικός σας που τρέχετε σαν τα μουλάρια. Βλέπετε και μάθετε.
Η παρέα μας έμεινε άφωνη.
Τι μας λέει τώρα; Δεν το χωνέψαμε με τίποτε πως αυτός που δεν είχε χορέψει ποτέ στη ζωή του ήτανε καλύτερος από εμάς;
Νιώθαμε πως ήθελε να μας προσβάλει. Πεισμώσαμε και ξανά πήραμε χορό... κάνοντας μεγαλύτερες σβούρες...
 Στο τέλος πήγαμε στο ντεφιτζή και του λέμε:
-Μη μας πεις πως χορέψαμε πάλι σαν μουλάρια;
-Όχι! Αυτή τη φορά χορέψατε σαν  γομάρια που τα τσιμπάνε οι αλογόμυγες...


Χρήστος Γιάννης
Aθήνα 9 Δεκεμβρίου 2017

Τρίτη, 5 Δεκεμβρίου 2017

«ΣΤΗΣ ΔΕΡΟΠΟΛΗΣ ΤΟΝ ΚΑΜΠΟ» ΤΕΛΙΚΑ ΤΟ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΔΑΧΤΕΙ Η ΟΧΙ;



Ένα από τα κορυφαία δείγματα του ποιοτικού πολυφωνικού  τραγουδιού είναι και η εκτέλεση αυτή του καλλιτεχνικού συγκροτήματος της Κάτω Δερόπολης στο πολυφωνικό τραγούδι «Στης Δερόπολης τον κάμπο»

Η πλειοψηφία της ομάδας αποτελείται από τελειόφοιτους δασκάλους μουσικούς. 

 Γι αυτό και ως σήμερα, ποιοτικά, είναι το ποιο πετυχημένο από όλες τις δημόσιες εμφανίσεις


Πριν πολλά χρόνια, σε ένα γάμο, κατέγραψα με την κάμερα  ένα πολυφωνικό τραγούδι. Μόλις ο παππούς τέλειωσε  το  τραγούδι ακολούθησε  ο διάλογος με την γρυά του να του λέει:
-Οπως σου ‘ρχετε τα λες γέροοοοοο.....δεν είναι έτσι.
Αν και το τραγούδι δεν πήγαινε  αυτοί  συνέχιζαν και το διασκέδαζαν.

Τελικά πρέπει να διδάσκεται η όχι το πολυφωνικό;
Ναι. Σε αυτούς που θέλουν να το προβάλουν δημόσια ως επίδειξη ναι.
Πρέπει να τους διδάσκεται φωνητικά. 
 Άλλο είναι ένα τραγούδι μιας ομάδας που αποφασίζει να τραγουδήσει κάτω από τα πλατάνια δίπλα στο ποτάμι πίνοντας τσίπουρο με φρέσκα σκόρδα και χλωρό τυρί και άλλο αν η ίδια η ομάδα όταν θέλει να το προβάλει δημόσια ως επίδειξη του πολυφωνικού.

Όσοι θέλουνε ποιοτικό τραγούδι δυο απλά πράγματα πρέπει να εχουν υπόψη.
 Τι φταίει σε ένα τραγούδι που παραφωνεί και πως το   διορθώνουμε.
Όπως ακριβώς κάνουν και οι βιολιτζήδες. 
 Όσο ερασιτέχνες και να είναι, πριν ξεκινήσει το κλαρίνο κουρδίζουν ένα ένα τα βιολιά τους.
  Το ίδιο πρέπει να κάνουν και οι τραγουδιστές μιας πολυφωνικής ομάδας .
Να κουρδίσουν τις φωνές τους ένας ένας και να δούνε αν ταιριάζουν η όχι.
Το να στύνεις ένα τραγούδι  όλοι ομαδικά μη περημένεις να το τελειοποιήσουν.  
Θα περάσουνε τρία τέσσερα...πεντε...χρόνια και ακόμα θα ψάχνουν να βρούνε τι φταίει....
Δηλαδή, η επιμονή με μαθήματα και πολύ εξάσκηση μονοφωνίας, διφωνίας, τριφωνίας ...  για να πετύχουν την τέλεια πολυφωνία είναι η μοναδική λύση.
Αν οι αυτοκαλούμενοι «δάσκαλοι πολυφωνικού» δεν έχουνε την ικανότητα αυτή, τότε την δουλειά αυτή την αναλαμβάνουν οι δασκάλοι μουσικής που είναι η ειδικότητά τους.




Σάββατο, 18 Νοεμβρίου 2017

Αχ... αυτό το κλαρίνο του Τάσσου Χαλκιά που «...να μας το έφερνε κάτω το ποτάμι...»


Η γενιά μας όταν άκούει παλιά ηπειρώτικα κλαρίνα  ξεθάβει αναμνύσεις.
Μας έλειπε η ποιοτική μουσική και τα ακούσματα αυτά μας αναστάτωναν την ψυχή. Ο αποκλεισμός σκότωσε την ποιότητα αλλά όχι την ψυχή του ηπειρώτη μερακλή.
 Με νύχια και με δόντια από το 1945 έως το 1990,  οι κλαρίνοπαίχτες (από τα λιγοστά «ηρωικά   κλαρίνα»  που είχε η περιοχή) αφουγκραζόταν κρυφά τους παλιούς και χωρίς καμία βοήθεια  προσπαθούσαν  μόνοι τους...το πάλευαν...
Ήτανε η εποχή που τότε έφτασαν και στα χωριά μας τα πρώτα μικρά κόκκινα τρανζίστορ με την επωνυμία «FATOSI»  (κάπου εκεί το 1970-2 (;;;)

Αρχικά και για πολύ καιρό, οι πρώτοι που το αποχτήσανε αυτά τα ραδιόφωνα ήταν ένας με δυο άτομα στο κάθε χωριό. Από μπαταρίες είχαν βρει τη λύση. Για εξοικονόμηση χρημάτων  προμηθεύονταν φιλικά, φύλλα μπαταρίων, από το ταχυδρομικό τηλεφωνικό κέντρο του χωριού και από τον στρατό. Τα ελάχιστα γραμμόφωνα δεν είχαν επαρκείς υλικό για την εκπαίδευση τους.

Μερικοί που ασχολούνταν ερασιτεχνικά με την ηπειρωτική μουσική κρατούσαν χαρτί και μολύβι και έγραφαν όσα προλάβαιναν. Πολλές φορές τσαντίζονταν γιατί χανόντανε  το σήμα.

Τότε, από τους σταθμούς αυτούς, μάθαμε πάρα πολλά άγνωστα παραδοσιακά  ηπειρώτικα της εποχής και με την πρώτη ευκαιρία τα τραγουδούσαμε στις χοροεσπερίδες.
 Πριν από αυτά, κατά το 1967 ένα μικρό τρανζιστοράκι είχε και ο  δάσκαλος του χωριού, ο Θανάσης Κυρίτσης. Του το έστειλε ένας φίλος του από την Αμερική. Ο δάσκαλος το κρεμούσε σε όποιο δέντρο έβρισκε σε δρόμους του χωριού και στον κάμπο.  Οι περαστικοί το απολάμβαναν.
 Μετά από ένα χρόνο που του χάλασε  το έστειλε στο Αργυρόκαστρο να το επισκευάσει και ο τεχνικός του το γύρισε άδειο κουτί... αφού του αφαίρεσε όλο το μηχανισμό..
Κάθε μέρα πριν ακόμα πάει ώρα 11 το μεσημέρι οι νέοι αφήναν τα τσαπιά και τα φτυάρια και συγκεντρώνονταν κάτω στις γκορτσιές  που είχανε αφήσει από μια σε κάθε χωράφι για να έχουν ίσκιο  οι συνεταιριστές τα καυτά καλοκαίρια.
Ακριβώς στις 11 η ΕΡΑ1 ξεκινούσε με τα ηπειρωτικά.
Μόλις τελείωνε η ΕΡΑ1 ξεκινούσαν στο σταθμό της Κέρκυρας. -Ψωμί ελιά και Κώτσιο Βασιλιά που λέει και η παροιμία.
 Όταν έπαιζαν κλαρίνα και οι κομμουνιστές έκαναν πως δεν είδαν και δεν άκουσαν. Τους άραγε το κλαρίνο όπως σε όλους του ηπειρώτες και έκαναν ένα αφτί κουφό και ένα μάτι γκαβό....γιατί δεν επιτρεπόντανε. Αν και θεωρούνταν ξένη προπαγάνδα μόνο εδώ, στα ηπειρώτικα κλαρίνα, υπήρξε η εξαίρεση.
Τα μεγάλα γνωστά ονόματα  που γνωρίσαμε τότε, ήτανε ο Τάσσος Χαλκιάς ο Μιλτιάδη Μάστορας,  με τον Κιτσάκη, τον Αλέκο Κώστα, τον Μπέλλο, τον Σιάτρα...προπαντός όταν ακούγαμε Τάσσο Χαλκιά και Σάββα Σιάτρα αναστέναζαν και οι πέτρες...το κλαρίνο του Τάσσου μεράκλωνε ενώ η φωνή Σάββα άγγιζε την ψυχή του αποκλεισμένου ηπειρώτη...

 Τους χειμώνες το ποτάμι φούσκωνε και ξεχείλιζε.  Μόλις έπεφτε η στάθμη  οι χωριανοί μάζευαν τα  ξύλα που άφηνε σκόρπια στα πλημμυρισμένα χωράφια και διάφορα άγνωστα αντικείμενα που κατέβαζε το ποτάμι από τις χωματερές των απέναντι χωριών της Ελλάδας.
 Οι τυχεροί που έβρισκαν κουτιά πορτοκαλάδων και διάφορα πλαστικά τα έπλεναν καλά και τα τοποθετούσαν στο μπουφέ για ομορφιά.
Μια μέρα καθώς περπατούσαν και περισυλλέγανε ότι έβρισκαν ένας νεαρός παθιασμένος με τα ηπειρώτικα αναστέναξε κάποια στιγμή και λέει;
-Αχ ρε παιδιά. Να μεθούσε ο Τάσσος Χαλκιάς σε ένα γάμο και να ξεχνούσε  το κλαρίνο δίπλα στο ποτάμι, να του το έπαιρνε και να το έφερνε εδώ να το έβρισκα εγώ....
-Χαχαχαχαχα- όσοι βρεθήκαν δίπλα του το έριξαν στο καλαμπούρι...
-Θες και του Τάσσου ανάθεμα σου...δεν θες ένα όποιο όποιο, αλλά έχεις και επιλογές...
-Ναι ρε παιδιά. Του Τάσσου ακούγεται γλυκά...αυτό αξίζει...
...περπατούσαν, περισυλλέγανε ότι έβρισκαν αλλά «το κλαρίνο δεν το πέτυχαν ποτέ».
 Το ποτάμι ...μόνο ανοιχτά σαρδελοκούτια, άδεια κουτιά πορτοκαλάδων και κούτσουρα κουβαλούσε...

Χρήστος Γιάννης
Αθήνα 18 Νοεμβρίου 2017 

Δευτέρα, 30 Οκτωβρίου 2017

«Η ΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ»

«Η ΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ»


Την επίσημη παραδοσιακή φορεσιά της νύφης στα χωριά μας έχουμε συνηθίσει να την αποκαλούμε στολή. Το σύνολο της φορεσιάς που αποτελείται από τα διάφορα μέρη της που  τους προσθέτουν  ειδών ειδών στολίδια πάνω τους, εννοόντας πως όλα μαζί γίνονται ένα ενιαίο στολίδι που  στολίζουν τη νύφη την ημέρα του γάμου και την κάνουν ποιο όμορφη από ποτέ.

Από περιοχή σε περιοχή, από χωριό σε χωριό ακόμα και από σπίτι σε σπίτι, τα βιώματα είναι διαφορετικά όπως και οι στολές η κάθε μία δεν έχει την όμοια της γιατί είναι χειροποίητες που αντιγράφουν η μία την άλλη στο ίδιο στιλ. Η κάθε μοδίστρα τις ράβει με τις δικές της βελονιές. 
Εκτός της ομορφιάς, η ουσία της μελέτης και παρουσίασης της κάθε στολής (παραδοσιακής φορεσιάς) είναι να της αποκαλύπτουμε τον χρόνο της και τον τρόπο που τα βιώματα σε όλες τις φάσεις της εξέλεγξης της κάθε τοπικής κοινωνίας την αντικαθιστούσαν ιδανική.




Για να  γίνει κατανοητή η έννοια   « Η φορεσιά της Δευτέρας» η «Η στολή της Δευτέρας» θα ξεκινήσομε να αναφερθούμε στις μικρές λεπτομέρειες που κάνουν αισθητή και διακριτική την κάθε μεταβατική  φάση ξεκείνοντας από τον  αρραβώνα, στον γάμο και θα φτάσουμε εώς  τη νύφη της δευτέρας που στη συναίχεια γίνεται  μάνα και πεθερά.
Ας τα πάρουμε με τη σειρά.
Θα αναφερθούμε στα  διακριτικά στοιχεία της παράδοσης πού αφήσαν τα ίχνη τους ως και την δεκαετία του 1980 που  έζησα ο ίδιος.
Από την ώρα που το κορίτσι αρραβωνιάζεται και χάνει την κοριτσίστικη ζωή, τα πεθερικά της δεν την φωνάζουν στο όνομα της αλλά: «Νύφη».
-Νύφη στρώσε το σοφρά, -νύφη φτιάξε μας καφέ, -νύφη φέρε μας νερό κλπ.
Εδώ προκύπτει το ερώτημα. 
-Ποιες είναι οι διαφορές  από την ώρα που αρραβωνιάζεται έως που χάνει την έννοια της λέξης «Νύφη» και πως γίνεται γίνετε αντιληπτό;
Η απάντηση είναι πως:  

-Όλες οι μεταβατικές φάσεις γίνονται αντιληπτές στο κόσμο και από τις μικρές  αλλαγές της παραδοσιακής ενδυμασίας που τις παρατηρούμε  στις επίσημες  γιορτινές εμφανίσεις.


«ΝΥΦΗ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΑΡΡΑΒΩΝΑ 

 Σε όλο αυτό το χρόνο που το κορίτσι είναι αρραβωνιασμένο έως την ημέρα του γάμου  η φορεσιά της δεν έχει καμιά  διαφορά από της κοριτσίστικη ζωή,  αλλά την προσδίνει το δαχτυλίδι που το φοράει από την ημέρα του αρραβώνα. 




 Η ΝΥΦΗ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ  ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ



 Η επόμενη διακριτική φάση στην εμφάνιση της είναι η μέρα του γάμου που γίνεται την Κυριακή. Είναι η επίσημη και μοναδική μέρα που ντύνεται  νύφη με την παραδοσιακή στολή της νύφης.
Γενικά ο γάμος ως το 1990  γινότανε με βιολιά με εξαίρεση τις σπάνιες έκτακτες περιπτώσεις που υπήρχε λύπη αλλά με την προϋπόθεση ότι ο γάμος έπρεπε να γίνει.
Η παραδοσιακή στολή που η νύφη φορούσε στα χωριά μας ως το 1990 (που εδώ  στη φωτογραφία βλέπουμε της Άνω Δερόπολης και Ρίζας με την κόκκιη μπροστέλα και της Κάτω Δερόπολης με την άσπρη)  είναι η νέα φορεσιά  που αντικατάστησε την προηγούμενη. 
Τα πρώτα δείγματα της αντικατάστασης της παλιάς φορεσιάς ξεκίνησαν να εμφανίζονται στην περιοχή μας και να εξελίσσονται σταδιακά λίγα χρόνια μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Βόρειο Ηπείρου με την βοήθεια των ξενιτεμένων της Αμερικής που έστελναν από εκεί υφάσματα και στολίδια καλύτερης ποιότητας. Πρέπει να έχουμε υπόψη πως η  στολή αυτή δεν εμφανίστηκε από την αρχή ολοκληρωμένη όπως την βλέπουμε σήμερα αλλά ο καθένας στην πορεία πρόσθετε  την δικιά του φαντασία βάση των νέων υλικών που έστελναν οι ξενιτεμένοι όπως και από την εισαγωγή νέων ιδανικών υφασμάτων και κλωστών που έφερναν οι έμποροι ώστε η εμφάνιση της με τον χρόνο άλλαζε συνεχώς προς το καλύτερο και άλλαζε σταδιακά κομμάτι κομμάτι. 
 Έχουμε υπόψη πως η μεγάλη φούρια της ξενιτιάς προς Αμερική ξεκίνησε σιγά σιγά μετά  το1914-5  ώστε από τότε ξεκίνησε και η ιδέα να εξελίσσεται  η  στολή της νύφης που με τον χρόνο ο καθένας συνεχώς της πρόσθεταν νέα αντικείμενα και γινόταν ποιο όμορφη.
Δεν υπάρχει όμοια στολή. Η κάθε μια έχει πάνω της την δικιά της χειροποίητη βελονιά στα ίδια γούστα και στυλ. Αυτή η φορεσιά φοριέται αποκλειστικά μόνο την ημέρα του γάμου





  
Η ΝΥΦΗ ΜΕ ΤΗΝ «ΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ»
-Πότε εμφανίστηκε η στολή αυτή; 
-Δεν υπάρχουν επίσημες πληροφορίες και ακόμα ως σήμερα δεν την αναφέρει κανείς τοπικός λαογράφος.   Από το είδος των υφασμάτων και όλης της στολής προϋποθέτομε πως  και αυτή δημιουργήθηκε και εξελίχτηκε  μετά από την εμφάνιση την στολή της νύφης όταν στην περιοχή μας εμφανίστηκαν τα  υφάσματα που έφτιαχναν τα  γυναικεία αυτά κοστούμια που τα φόραγαν στις επίσημες εμφανίσεις οι παντρεμένες.

Αλλά εδώ θα σταθούμε λιγάκι περσότερο για να γίνει ποιο κατανοητή η ονομασία της άλλωστε αυτό το σκοπό έχει και η ανάρτηση.

-Γιατί την λέμε «Η στολή της Δευτέρας» και πότε την φοράνε οι νυφάδες αυτή τη στολή;
-Την δευτέρα το πρωί που τελειώνει ο γάμος η νύφη βγάζει την νυφιάτικη στολή και δεν την ξανά φοράει πλέων με σπάνιες περιπτώσεις σε μεμονωμένα χωριά  που την «Νυφιάτικη στολή της
Κυριακής» την φορούσαν και στα «φιλέματα» η αλλιώς στα «γυρίσματα» που γίνονται το πρώτο Σάββατο μετά το γάμο και από εκείνη τη στιγμή η νύφη αποκτά το δικαίωμα να επισκέπτεται ελευθέρα τους γονείς της.
Την στολή  της νύφης που φοράει η νύφη μόνο την ημέρα του γάμου της, την δευτέρα το βράδυ την αντικαταστεί με τη «Στολή της Δευτέρας».
-Γιατί την λέμε «Η στολή της Δευτέρας» ;
-Όσο γνωστή είναι η φορεσιά άλλο τόσο άγνωστη είναι η ονομασία της. 
Δεν συνηθίζονταν να ονομάζεται έτσι στον κόσμο αλλά αυτή η ονομασία ακούστηκε μεμονομένα αρχές δεκαετίας του 1980  σε φιλική συζήτηση από άτομα  που ασχολούνταν με καλλιτεχνικές δραστηριότητες οι οποίοι συζητούσαν  την διαφορά από φορεσιά σε φορεσιά.
-Ισχύ όμως; 
Με τον τρόπο που την ερμήνευαν έχει την δικιά της λογική.
-Η φορεσιά αυτή της «Νύφης της δευτέρας» έχει περιορισμένο χρόνο. Με αρχή και τέλος  όπως και της νύφης, με την διαφορά ότι η παραδοσιακή φορεσιά  της νύφης φοριέται μόνο την ημέρα  του γάμου,   η επόμενη φορεσιά της δευτέρας συνεχίζει να φοριέται  για όλο τον επόμενο ένα χρόνο στις επίσημες  μέρες που το ζευγάρι κάνει την εμφάνιση του.
-Σε τι διαφέρει η «Η στολή της Δευτέρας» από την προηγούμενη επίσημη στολή της νύφης που φοράει την ημέρα του γάμου;
-Στη φορεσιά της  «Νύφη της Δευτέρας»  φοράει τα ίδια σκούφια που φόραγε και στην στολή την ημέρα του γάμου αλλά χωρίς το «Γκρέκο» και χωρίς το τρόπο που έδενε το νυφιάτικο μαντήλι  αλλά το  αντικαθιστά με  το πόσι που έχει   διαφορετικό δέσιμο.
Το άσπρο φουστάνι και την σίτα τα αντικαθιστά με το νέο της ολοκαίνουργο κοστούμι που περιέχει το κομψό παλτό με τσέπες μαζί με το  ανεμοτό φουστάνι, (δλδ με πιέτες), στο ίδιο χρώμα που,  ποιο πολύ προτιμούσαν  χρώματα του μπλε και του πράσινου. Φοράει την ίδια μπροστέλα (ποδιά)  σε χρώμα του κόκκινου η του ρόζ, όπως και το ίδιο γιλέκο και ζωνάρι (που και στο γελέκι συνηθίζονται στα χρώματα από  κόκκινο έως το κρασάτο),  που φορούσαν και την ημέρα του γάμου αλλά στο πουκάμισο στους πλάτες εξέχουν τα μεταξωτά φουσκωτά μανίκια σε χρώμα του λευκού,  μπλε, πράσινο, κίτρινο κόκκινο, ρόζ.

Τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού δεν συνηθίζουν να φοράνε το παλτό αλλά εμφανίζονται και χωρίς αυτό (δ.λ.δ. χωρίς το παλτό) όπως ακριβώς την δείχνουμε σε αυτή εδώ την φωτογραφία που την ανεβάσαμε αποκλειστικά ως δείγμα.

Στη «Στολή της Δευτέρας» δεν φοράει τα παπούτσια του γάμου    
 (την δεκαετία του 1970-80  η νύφη την ημέρα του γάμου της προτιμούσε άσπρα παπούτσια ) αλλά φοράνε παρόμοια μαύρα παπούτσια  ακόμα και γυναικεία σάνταλα βάση της οικονομικής κατάστασης.




(πριν το 1990 δεν υπήρχαν παπούτσια και σάνταλα με  τέτοιο μεγάλο καρφωτό τακούνι.  Τα παπούτσια ήταν στρωτά και τα σάνταλα, είχαν μικρότερο και φαρδύτερο τακούνι που έφτανε   περίπου ως το μισό από αυτά που φοράει η νύφη σε αυτή εδώ την φωτογραφία  του 2008 )
Ούτε οι κεντητές κάλτσες του γάμου δεν τις ξανά φοράνε. Την θέση τους την παίρνουν οι λευκές κάλτσες (που δεν έχουμε δείγμα γιατί δεν τις φοράει σε αυτή τη φωτογραφία εδώ).

-Πότε η νύφη φοράει την «Στολή της Δευτέρας» και πότε  ο κόσμος  βλέπει για πρώτη φορά τη νύφη με αυτή τη φορεσιά;
-Την «Στολή της Δευτέρας» η νύφη την φοράει την δευτέρα το βράδυ που μοιράζει τα δώρα που έχει φέρει για τον γαμπρό και πεθερικά ενώ στον κόσμο εμφανίζεται την Πέμπτη που πηγαίνει με τον μαστραπά στη βρύση του χωριού
  να πάρει το άκριτο (αμίλητο) νερό να βρέξει τον γαμπρό.  Μαζί της έχει μια κουλούρα,  καραμέλες και λεφτά που τα μοιράζει στα παιδάκια και ότι χωριανούς βρει εκεί. Όπως ξεκινάει από το σπίτι της  αμίλητη έτσι και  γυρίζει, αμίλητη, ψάχνοντας τον γαμπρό που είναι κρυμμένος κάπου μέσα στα δωμάτια για να τον βρέξει.


-Γιατί η νύφη βρέχει τον γαμπρό με νερό και γιατί πρέπει να είναι και αμίλητο;
Με την ίδια περιέργεια ρωτήσαμε πολλούς αλλά την απάντηση στην ερώτηση μας όπως και σε πολλές άλλες, μας την έδωσε το 1984 ο Γιώργος Μπατζέλης από την Γλύνα με την δικιά του πειστική ερμηνεία.
-«Με το άκριτο (η αμίλητο νερό) στην περίπτωση αυτή εννοούμε το καθαρό  που συμβολίζει την αγνότητα και καθαριότητα  Η νύφη από αυτήν την στιγμή με το συμβολικό αμίλητο νερό  καθαρίζει τον γαμπρό και το σπίτι διώχνει τις αρρώστιες και ξεκινάνε μαζί μια υγιείς  και αγνή  νέα ζωή»

Κανένα από τα έθιμα που κληρονομήσαμε δεν ήτανε τυχαίο. Οι παλιοί τα εκτελούσαν  κατά γράμα.

Η Δευτέρα, η Τρίτη, η Τετάρτη, η Πέμπτη... πέρασαν.
Ως πότε θα την φοράει και ως πότε η στολή αυτή θα λέγεται «Στολή της Δευτέρας»;
Και εδώ υπάρχουν οι ακριβείς απαντήσεις.
-Την στολή της Δευτέρας η νύφη στα χωριά της Μαύρης Ρίζας την φοράει από από το βράδυ της Δευτέρας και συνεχίζει να εμφανήζεται με αυτή συνέχεια για ένα χρόνο στις επίσημες εμφανίσεις της.

Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΦΟΡΕΣΙΑ;


Ακριβώς μετά από ένα χρόνο η νύφη παύει να φοράει την «Στολή της δευτέρας».  Η επόμενη στολή είναι η ίδια με της δευτέρας με την μόνη διαφορά ότι αφαιρεί από την κεφαλή τα σκούφια και μένει μόνο το πόσι που για το δέσιμο του χρειάζονταν γνώσεις και οι λίγες στολίστριες που είχε το κάθε χωριό εξυπηρετούσαν όλον τον κόσμο δωρεάν.

Με το πέρασμα του χρόνου η έννοια της λέξης «Νύφη» χάνεται σιγά σιγά όπως σταδιακά και η κάθε επίσημη ενδυμασία αντικαταστείτε με την επόμενη. Στο σπίτι που έγινε νύφη όταν περιμένουν να μπει νέα νύφη (στον επόμενο γιο) τα πεθερικά και οι συγγενείς της παύουν να την φωνάζουν νύφη και από τότε παίρνει το όνομα του άντρα της και της φωνάζουν με αυτό όπως π.χ. Κωτσαινα, Κιτσαινα, Γιωργαινα κλπ.
Με τον χρόνο μεγαλώνοντας τα παιδιά αποχτά τη θέση της μάνας και της πεθεράς ώστε και εδώ διακρίνομε την διαφορά από την διαφορά στη φορεσιά  που άνα υλικία προτειμούνε  τα σκούρα χρώματα.



Εδώ πρέπει να προσθέσουμε πως δεν είχαν όλες οι οικογένειες την ίδια πολυτέλεια να αποχτούσαν αυτές τις όμορφες φορεσιές. Στις επίσημες εμφανίσεις τις δανειζόταν η εμφανίζονταν και με μι ολοκληρωμένες φορεσιές. Όταν τους έλλειπε πχ το παλτό το αντικατέστησαν με μια φανέλα ντεβέ της εποχής η ακόμα και τα παπούτσια με άλλο είδος παπούτσι η σαντάλια κλπ, η έβγαιναν  και χωρίς αυτές.

Οι φορεσιές αυτές επικράτησαν στο καθημερινό βίων ως το 1990.  Από τότε έπαψαν να τις φοράνε κατά παράδοση και ως σήμερα ελάχιστες μετρημένες νυφάδες εμφανίστηκαν στο γάμος τους με την παραδοσιακή δεροπολίσσια στολή της νύφης.

Μετά το 1990 που άνοιξαν τα σύνορα και ο κόσμος έφυγε από τα χωριά μας και εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα,  οι δεροπολίσσιες νύφες αμφισβήτησαν την δεροπολίσσια στολή και προτίμησαν το βέλο.

Σήμερα οι παραδοσιακές φορεσιές της Δερόπολης εμφανίζονται μόνο σε καλλιτεχνικές εμφανίσεις των διάφορων παραδοσιακών συλλόγων και στην Ελλάδα και στα χωριά της Βόρειο Ηπείρου.

Αυτά για ένα κομάτι της παράδοσης μιας περασμένης εποχής που την ζήσαμε στα δικά μας χρόνια.
       


 Χρήστος Γιάννης
 Αθήνα 28 Αυγούστου 2017 

Παρασκευή, 27 Οκτωβρίου 2017

ΜΠΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΗ ΓΛΥΝΑ

http://agpanag.blogspot.gr/2011/04/40_02.html
ΜΠΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΗ ΓΛΥΝΑ.
Από μαρτυρίες χωριανών η γυναίκα αυτή είναι η Μαρία Λέκκα από τη Γλύνα.
Η φωτογραφία είναι από το ιστορικό λαογραφικό βιβλίο «Ο ΧΟΡΟΣ ΠΟΥ ΜΕΡΙΑΣΕ ΤΗ ΛΥΠΗ» σελ: 54
Γεγονότα του’40 στη Γλύνα Δρόπολης
Μια μαρτυρία μαχητή του’40
Συνεχίζοντας την ιστορική μου έρευνα για τους πεσόντες του’40, εντόπισα ένα μικρό βιβλίο του δάσκαλου Αλέξανδρου Λαζάνη, που περιλαμβάνει τις αναμνήσεις του από το μέτωπο του 1940.
Όπως γράφει στο εισαγωγικό του σημείωμα με το βιβλίο αυτό θέλει να εξωτερικεύσει, να κοινολογήσει και να περιγράψει μερικά χαρακτηριστικά περιστατικά της ζωής του στο μέτωπο, στο σκληρό εκείνο πόλεμο του 1940, που δίκαια αποκλήθηκε Ελληνικό θαύμα.
Ανάμεσα στα πολλά που γράφει, αναφέρει και ένα περιστατικό που έζησε στο χωριό Γλύνα της Δρόπολης.
Γράφει τα εξής:
Μπαινοντασ στη γλυνα
"Η Γλύνα είναι το δεύτερο Ελληνικό χωριό μετά την Επισκοπή που την περάσαμε αμέσως μετά τα σύνορα. Η Επισκοπή έχει άφθονα νερά και πολλά μποστανικά. Η Γλύνα όμορφο χωριό, μ' ωραία Εκκλησιά και Σχολειό, με καθαρά Ελληνικό πληθυσμό που μιλάει και ζει Ελληνικά σ' όλες τις εκδηλώσεις του καθημερινού του βίου.
Είχαν περάσει απ' εδώ πριν από μας, χωρίς να σταματήσουν, τα πεζοπόρα τμήματα του Στρατού μας που κυνηγούσαν τον εχθρό για να μη χάσουν την επαφή μ' αυτόν. Η ημέρα ήταν από τις καλές χειμωνιάτικες ημέρες. Φτάνοντας στο μεσοχώρι του χωρίου, όπου βρίσκονταν οι περίφημες βρύσες της Γλύνας είδα με τα μάτια μου το περιστατικό ετούτο:
Μια γυναίκα, αντρογυναίκα θα 'λεγα, που φαίνεται πως δεν είχε ιδεί το στρατό που πέρασε την προηγουμένη ημέρα, τρέχει προς το μέρος της φάλαγγας των τμημάτων μας φωνάζοντας: "Που είστε χρυσά μου παιδιά! Καλώς ορίσατε ελευθερωτές μας" κι έπιασε τα λουριά από τα ηνία των αλόγων και τα φιλούσε.
Πιάνει και το ντουφέκι φαντάρου και το φιλούσε έξαλλη από χαρά και συγκίνηση μαζί. "Ζήτω η Ελλάδα παιδιά μου. Ζήτω η Ελλάδα μας". Κι όσες ημέρες μείναμε στη Γλύνα γι' ανάπαυση, η γυναίκα αυτή καθημερινά επισκεπτόταν όλους τους λόχους και συνομιλούσε μ' αξιωματικούς και φαντάρους.
Ομως η γυναίκα αυτή κι όλοι οι Έλληνες αυτού του χωριού κι όλης της Β. Ηπείρου έμειναν πάλι σκλάβοι".
Αυτά γράφει ο μαχητής του’40 για τη Γλύνα και τους ανθρώπους της.

πηγή κειμένου: Αναρτήθηκε από Αγαθοκλής Παναγούλιας στις 2:19 π.μ. http://agpanag.blogspot.gr/2011/04/40_02.html

Παρασκευή, 20 Οκτωβρίου 2017

«ΟΡΘΙΟ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ, ΞΑΠΛΑ Ο ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ…»


«ΟΡΘΙΟ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ, ΞΑΠΛΑ Ο ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ…»

«Όρθιο το φεγγάρι, ξάπλα ο καπετάνιος. Δίπλα το φεγγάρι, όρθιος ο καπετάνιος». 

Αυτό ήταν βασικό ρητό των γερόντων. 

Με το
φεγγάρι προέβλεπαν τι καιρό θα έκανε όλο το μήνα, ώσπου θα πιάνονταν το νέο φεγγάρι. Πρόσεχαν αν ήταν όρθιο η κάθετο. Στο φεγγάρι στήριζαν και το ξεκίνημα της κοπής των δέντρων, που
προοριζόταν για ξυλεία οικοδομής


πηγή: «Ο ΧΟΡΟΣ ΠΟΥ ΜΕΡΙΑΣΕ ΤΗ ΛΥΠΗ» σελ: 132

--------------





  Αν πάμε με τις προβλέψεις του μπάρμπα Λάμπη, τότε αυτό το νέο  φεγγάρι του Οκτωβρίου που θα πιαστεί τώρα έτσι όπως βλέπουμε δίπλα, με τις προγνώσεις των παλαιών  εώς το επόμενο φεγγάρι στη Δερόπολη πρέπει να έχουμε βροχές. 
Δεν ξέρω πόσο βροχές θα έχουμε άλλα το νέο φεγγάρι είναι δίπλα.
Τουλάχιστον για την πεδιάδα της Δερόπολης, η πρόβλεψη του, τότε εώς το 1992 πάντα ήτανε πετυχημένη.


Χρήστος Γιάννης
Αθήνα 20 Οκτωβρίου 2017 

ΟΤΑΝ Η ΚΑΚΑΒΙΑ ΑΝΟΙΓΕ ΤΙΣ ΠΟΡΤΕΣ ΤΗΣ

( αποσπάσματα από το ημερολόγιο  των αναμνήσεων  λίγο πριν ανοίξουν τα σύνορα)
__________________________________________________________
τα δύο βιντεάκια είναι copy/paste/link από το διαδίκτυο με θέμα το άνοιγμα της Κακαβιάς, και θα παίζουν όσο οι δικαιούχοι θα τα έχουν ελεύθερα.  
 πηγή βίντεο:  https://www.youtube.com/watch?v=mMhQvX3ZxME
 
 ( δεκαετία το '70)

.«.....ο νεαρός μεσαίου λεπτού αναστήματος με καστανόξανθα μαλλιά, μετά τις άγνωστες κατηφόρες του Μακρύκαμπου, κατηφόρισε δίπλα στα χαλάσματα του Αϊ Λια
, πέρασε το βαθύ ρέμα που σε βγάζει στο Ορεινό και με την πρώτη μικρή ανηφόρα που του βγήκε μπροστά βρέθηκε μπροστά στο καφενείο του λάλου.
Οι χωριανοί που βρέθηκαν εκεί άρχισαν να ρωτάνε το παλικάρι από που έρχεται και πως τον λένε ενώ ο στρατηγός μόλις τον άκουσε πως βρισκόταν για πολλές μέρες πάνω στο βουνό και κουβαλούσε με τα μουλάρια υλικά για τα οχυρά που έφτιαχνε ο στρατός στη συνοριακή γραμμή του Μπουρέτου, του ζήτησε να του ανοίξει τα χέρια να του δει τους κάλους του...... »


.............................................................
............................................................
...............................................................

 (δεκαετία το '80)

Την Παρασκευή το βράδυ, οι οργανώσεις του κόμματος και μέλη των άλλων οργανώσεων των χωριών, ετοίμαζαν τους καταλόγους των συμμετεχόντων για  την επόμενη μέρα του Σαββάτου  12 Ιανουαρίου 1984  στην συνάντηση «Δυο φίλων λαών» στο τελωνείο της  Κακαβιάς 
Η ευθύνη και η αγωνία ήταν μεγάλη. Έπρεπε να δείξουν το καλό προφίλ με όλα τα καλά που αποχτούσαν από τον  σοσιαλισμό που οικοδομούσαν.
Η εντολή από το κόμμα, ήταν ρητή: Να προετοίμαζαν  τον κόσμο ψυχολογικά και ηθικά.


Το Σάββατο από το πρωί, οι χωριανοί, φόρεσαν τα καλά τους κοστούμια και κατηφόριζαν βιαστικά προς εκεί που περίμεναν τα καμιόνια του συνεταιρισμού να τους μεταφέρουν στην Κακαβιά.
Δεν είχαν όλοι  την ίδια τύχη.  Για μερικές οικογένειες ακόμα σήμερα δικαιολογούνται πως «κατά λάθος» ίσως μερικοί να επιλεχτήκαν διπλοί ενώ υπήρξε και η περίπτωση που πάλι «κατά λάθος» σε μερικές άλλες  «ξεχαστήκαν» και δεν μπήκε το όνομα τους στον κατάλογο αν και η  απόφαση έλεγαν πως ήταν να μετείχε από ένα μέλος της κάθε οικογένειας. Ενώ στην Κακαβιά γινόταν το μεγάλο «πανηγύρι», οι μι μετέχοντες παρακολουθούσαν με θλίψη  περιμένοντας την επιστροφή τους με την αγωνία να μάθουν τα νέα. 


πηγή βίντεο:  https://www.youtube.com/watch?v=kk72UAaDPlI&t=91s

Αν και  « η περιέργεια σκοτώνει την γάτα» ο κόσμος διψούσε να μάθει.
 Πολλοί ωφεληθήκαν της ευκαιρίας και έσμιξαν με τους δικούς τους που είχαν χωριστεί για χρόνια. Κάποιοι ποιο «τολμηροί» αποφάσισαν και πέρασαν και απέναντι στο ελληνικό τελωνείο. Όχι όλοι όμως. 
Αναμιχτήκαν εκεί οι «δυο φίλοί λαοί» και πλέων το έργο των ρουφιάνων δυσκόλεψε.
Χαθήκαν και αυτοί μέσα στο πλήθος με την ίδια περιέργεια και η κατάσταση ξέφυγε από την «γραμμή».
Το καφενείο του χωριού είναι το στέκι των αντρών όπου εκεί περνάνε με τις ώρες τον ελεύθερο χρόνο.
Τρεις παιδικοί φίλοι μιλούσαν   χαμηλόφωνα αλλά πάντα με επιφύλαξη για απαγορευμένες εισαγόμενες ιδέες από μακρινή πολιτεία με κόσμο της ίδιας ιδεολογίας αλλά με διαφορετική αντίληψη που επικρατούσε από τα εδώ ακριτικά χωριά. Ένιωθαν πως  γρήγορα η αργά τα πράγματα θα αλλάξουν και πως  αυτό το σύστημα σύντομα θα καταρρεύσει.
 Είχαν εμπιστοσύνη και ξεστόμιζαν ελεύθερα  και μπροστά σε ένα θείο του ενός των τριών φίλων,  που τους συμβούλευε να είναι επιφυλακτικοί  γιατί αυτά που έλεγαν ήταν επικίνδυνα.
Οι Δύο ήτανε γραμματείς της Νεολαίας γιατί εκείνη την περίοδο το χωριό είχε περισσότερους νέους από κάθε άλλη φορά.

Εκείνο το βράδυ είχαν πιάσει το ακρινό τραπέζι και συζητούσαν χαμηλόφωνα.
 Κατά την δικιά του λογική, ο γραμματέας της νεολαίας που είχε την θητεία ενός χρόνου, απέρριψε ως ακατάλληλους και τους τέσσερεις  νεολαίους που το κόμμα  τα πρότεινε στην οργάνωση της νεολαίας να της τα εγκρίνει για δικά της νέα δόκιμα μέλη του κόμματος.
 Η άρνηση του γραμματέα της νεολαίας ήταν τολμηρή και κόντρα στη γραμμή του κόμματος
Οι παρεμβάσεις ήταν καθημερινές.
 -Γιατί θες να γίνεις κομμουνιστής; Ο κομμουνισμός γρήγορα θα χαλάσει.-τολμά και ρωτάει στον έναν από τους τέσσερεις ο γραμματέας.
 -Δεν το κάνω για να κερδίσω κάτι προσωπικά, αλλά από την θέση αυτή, θα βοηθήσω τα αδέρφια μου.
-Άκου! Μην τυχόν μαρτυρήσεις γι αυτά που σου είπα γιατί δεν την γλυτώνω την κρεμάλα.
 -Όχι. Δε σε μαρτυρώ. Εγώ το χαρτί θέλω.
-Ένταξη! Πάμε μέσα να σου το συντάξω. Αλλά πρόσεχε. Μι πεις κάτι για ότι σου είπα.
-Όχι. Σου δίνω το λόγο. Μόνο το χαρτί θέλω.
 Μετά από δυο τρεις μήνες, με τη πρώτη ευκαιρία των νέων εκλογών της νεολαίας ο γραμματέας αποσύρθηκε από την θέση του ως ανεπιθύμητος. Ο νέος γραμματέα που επιλέχτηκε υπέγραψε αμέσως και τους άλλους τρεις νέους ως δόκιμα μέλη του κόμματος.
Ήταν καλοκαίρι του 1984
Στις μεγάλες πολιτείες τέτοιες συζητήσεις ήταν συνηθισμένες ενώ στα δικά μας ακριτικά χωριά και στις  πέτρες είχαν φορέσει αυτιά.  


Χρήστος Γιάννης
Αθήνα 20 Οκτωβρίου 2017


Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017

Πετυχημένες ατάκες από τους δασκάλους μου. (1966-1974)



______________________________________

«ΦΕΓΓΑΡΑΚΙ ΜΟΥ ΛΑΜΠΡΟ 
ΦΕΓΓΕ ΜΟΥ ΝΑ ΠΕΡΠΑΤΩ
ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΡΑΜΜΑΤΑ
ΓΡΑΜΜΑΤΑ  ΣΠΟΥΔΑΓΜΑΤΑ 
ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ»
....Αυτό δεν μας το έμαθαν ποτέ... ήτανε θρυσκευτικό και απαγορευόταν...
--------------------------------------------------
Πετυχημένες ατάκες από τους δασκάλους μου. 
(1966-1974)
 ***
«Κουφού καμπάνα και αν λαλείς

Τυφλού και αν κυματίζεις

και μεθυσμένο να κερνάς 

όλα χαμένα τα'χεις»

«σκιαδούκλι»


Θανάσης  Κυρίστης Ελληνοδιδάσκαλος δημοτικού σχολείου Γλύνας 1960-1977
ασκαλος μου από το 1966-1970)
(το έλεγε σε μαθητές που δεν ήξεραν το μάθημα και σε αυτούς που έκαναν αταξίες)

 ***
«Τι βαθμό θες να σου βάλω; Ένα ατσαλένιο εννιάρι η ένα δεκάρι χάρτινο;
Θανάσης Ντούτσης -δάσκαλος μαθηματικός οχτάχρονου σχολείου Κάτω Επισκοπή δασκαλος μου από το 1971-1973(;;;)
(το έλεγε σε μαθητές που απαντούσαν για δέκα. Εμείς προτιμούσαμε το ατσαλένιο)

***
«Θα έρθει μια μέρα που ο άνθρωπος θα κάθετε κάτω από τον ίσκιο της ρίγανης»
Βαγγέλης Κώστας -δάσκαλος λογοτεχνίας οχτάχρονου σχολείου Κάτω Επισκοπή δασκαλος μου από το 1973-4(;;;)
 -(δεν καταλάβαμε τι εννοούσε.  θα γίνει η ρίγανη δέντρο η θα γίνει ο άνθρωπος μικροσκοπικός;)


***
«Χουμπούλι»
 Γιώργος Μίσσιος -δάσκαλος Ελληνικής γλώσσας οχτάχρονου σχολείου Κάτω Επισκοπή δασκαλος μου από το 1971-1974
(το έλεγε σε μαθητές που δεν ήξεραν το μάθημα και σε αυτούς που έκαναν αταξίες)

***